Slide 1

 

Slide 2

 

Slide 3

 

Grzyby stanowią najliczniejszą grupę wśród organizmów żywych, jest ich około 100 tysięcy różnych gatunków. Z najnowszych badań wynika że mogą one rozwijać się doskonale w każdych warunkach. Nawet na czystym szkle na powierzchni którego pozostawiony został odcisk ludzkiego palca.

W budynkach mieszkalnych najczęściej występują grzyby pleśniowe należące do klas: Zygomycotina (sprzężniaki), Ascomycotina (workowce) i Deuteromycotina (grzyby niedoskonałych). Organizmy te nie należą do zbyt wybrednych, zadawalają się wszystkim tym co zawiera chociażby najmniejszą ilość związków organicznych, zwłaszcza cukrów. Dlatego też doskonałym środowiskiem do ich wzrostu i rozwoju są powierzchnie tynków, tapet, powłok malarskich, a także drewno i materiały drewnopochodne, obfitujące w związki organiczne. Ich rozwojowi sprzyja wysoka wilgotność powietrza około 60%, aczkolwiek wiele z nich jest w stanie przetrwać w warunkach wybitnie suchego powietrza przez kilka lat. Optymalny zakres temperatur mieści się w przedziale 18-32°C, a zdolne są do przeżycia nawet w 60°C. Grzyby pleśniowe są przytwierdzone do podłoża za pomocą specjalistycznych utworów – wyspecjalizowanych strzępek tzw. ssawek (haustoriów), chwytników (rizoid) oraz przylg (apresoriów).

Wśród najbardziej charakterystycznych zmian powodowanych przez grzyby pleśniowe rozwijające się na ścianach wewnątrz budynków mieszkalnych można wymienić kilka ich typów, m.in.:

Bardzo często mylone z obecnością grzybów pleśniowych są tzw.:

Zarówno wykwity solne jak i purchle nie są utworami grzybów, jednakże stan nadmiernego uwilgocenia ścian może sprzyjać rozwojowi grzybów/pleśni, a wyżej opisane objawy nie powinny być lekceważone.

Przyczyną gromadzenia się w mieszkaniach nadmiernej ilości wilgoci, a tym samym powstawania sprzyjających warunków do wzrostu i rozwoju grzybów jest nadmierne uszczelnianie mieszkań zwłaszcza w okresie zimowym. Chcąc ograniczyć do minimum straty ciepła większość zapomina o wietrzeniu, co może być jedną z przyczyn pojawiania się na ścianach grzybów i pleśni. Innymi źródłami nadmiernego gromadzenia się wilgoci w budynkach mieszkalnych są: niesprawny system wentylacji, woda ociekająca z nieszczelnych instalacji sanitarnych, woda z rur odprowadzających deszczówkę zaciekająca na ściany budynków czy nieszczelnych izolacji i tym samym podsiąk wody gruntowej.

Grzybami najczęściej pojawiającymi się w miejscach zawilgoconych są:

  1. Grzyby z rodzju Alternaria (m.in.: Alternaria alternata, A. chartarum, A. humicola); występują na drwenie i materiałach drewnopodobnych, tynkach i powłokach wykonanych z farb. Grzyby rozwijają się na powierzchni porażonych elementów. Wytwarzają bezbarwną, aksamitną grzybnię, z czasem zmieniającą barwę na ciemnobrunatną, pokrytą masą wiekokomórkowych, zarodników maczugowatego kształtu. Zarodniki konidialne są zebrane w łańcuszkach. Powstają na szczycie pojedynczych ciemno zabarwionych trzonków konidialnych.
  2. Grzyby z rodzaju Aspergillus (Aspergillus niger, A. fulvus, A. versicolor ); występują najczęściej na zawilgoconych ścianach, tynkach, powłokach malarskich, tapetach i boazeriach. Grzyby wytwarzają początkowo białą, później brązową lub szarą powierzchniową grzybnię, aksamitną, wełnistą lub kłaczkowatą. Grzyby z tego rodzaju charakteryzują się bardzo obfitym zarodnikowaniem. Zarodniki powstają w łańcuszkach, na szczycie rozszerzonych i zaokrąglonych trzonków konidialnych. Konidia są zróżnicowane pod względem zabarwienia, od zielonych poprzez brunatne aż do całkowicie czarnych.
  3. Grzyby z rodzaju Cladosporium głównie Cladosporium herbarum i C. fulvum; są powszechne na nadmiernie zawilgoconym drewnie i materiłach drewnopodobnych, a także na tapetach ściennych, powłokach malarskich (farbach), papierze i innych materiałach opakowaniowych. Zewnętrznym objawem porażenia przez grzyby z tego rodzaju jest szarobrązowa lub zielonobrązowa grzybnia. Na drzewkowato rozgałęzionych trzonkach konidialnych powstają w łańcuszkach liczne zarodniki konidialne. Konidia zwykle są 1-komórkowe (rzadziej 2-4), jajowate, gładkie brwy oliwkowej.
  4. Grzyby z rodzaju Fusarium (najczęściej spotykane to Fusarium moniliforme, F. oxysporum), grzyby te najczęściej rozwijają się na tynkach, ścianach pokrytych farbami olejnymi lub emulsyjnymi, ścianach gipsowo-kartonowych, drewnie oraz matriałach drewnopodobnych. Grzyby doprowadzają do biodegradacji, rozkładowi podlega głównie celuloza. Zewnętrznym objawem porażenia jest obfita grzybnia jasna, czerwona, różowa bądź żółta. Sierpowatego kształtu zarodniki tzw. makrokonidia z licznymi przegrodami poprzecznymi oraz jednokomórkowe eliptyczne (mikrokonidia) powstają na rozgałęzionych trzonkach konidialnych.
  5. Grzyby z rodzaju Penicillium; jednen z najliczniejszych rodzajów skupiających około 140 przedstawicieli, do najczęściej występujących gatunków należą: Penicillium brevicompactum, P. cyclopinum, P. commune. Gółwnie zasiedlają zawilgocone ściany i ich wykończenia (tynki, powłoki malarskie z farb olejnych i emulsyjnych, tapety i boazerie). Na poażonych elementach początkowo pojawia się bezbarwna, wełnista grzybnia rozwijająca się powierzchniowo. Grzyby z tego rodzaju wytwarzają wielokrotnie rozgałęzione trzonki konidiale, na ich szczycie w łąńcuszkach tworzą się zarodniki. W preparatach mikroskopowych grzyby te wygladają jak klasyczny pędzel stąd często nazywane są pędzlakami. Zarodniki mogą być zróżnicowane pod względem zabarwienia (czarne, zielone lub szare) jest to cecha diagnostyczna gatunku.
  6. Grzyby z rodzaju Trichoderma głównie Trichoderma viridae i T. koningii; patogeny najczęściej atakują zawilgocone materiały drzewne i drewnopodobne, boazerie. Grzyby wytwarzają luźną, bezbarwną, watowatą grzybnię z czasem zmieniającą kolor na żółtozielony i pokrywającą się masą zarodników. Konidia są osadzone na butelkowato rozszerzających się ku dołowi trzonkach konidialnych, zwykle są kuliste do elipsoidalnych, ciemnozielonego koloru.
  7. Grzyby z rodzaju Turula najczęściej Turula murorum i T. herbarum; pojawiają się głównie na zawilgoconych murach, tynkach, powłokach z farb i lakierów, oraz różnego rodzaju masach celulozowych (papier, karton). Ich obecność zdradzają niebieskoszare naloty grzybni, która z czasem rozpada się na kuliste zarodniki zwane oidiami. Oidia sa grubościenne o czarnym zabarwieniu. Grzyby dokonują powierzchniowej i wgłębnej degradacji w zależności od podłoża.
  8. Grzyb Stemphylium botryosum; podobnie jak wcześniej opisywane doskonale rozwija się na ścianach, tynkach, warstwach z farb, a także w drewnie i tapetach ściennych. Grzybnia rozrasta się na powierzchni, początkowo jest bezbarwna, z czasem staje się szarozielona z brunatnym lub czarnym odcieniem. Zarodniki powstają na trzonkach konidialnych szczytowo lub w łańcuszkach z boku. Konidia są podzielone na komory podobnie jak te u grzybów z rodzaju Alternaria, odróżnia je jedyne bardziej kanciasty kształt.
  9. Grzyb Aureobasidium pullulans; najczęściej rozwija się na powłokacha malarskich, głównie farbach olejnych i emulsyjnych. Poza tym może występować również na drewnie, tapetach a także produktach spożywczych. Grzyb doprowadza do powierzchniowej biodegradacji. Na porażonych elementach wytwarza czarny nalot grzybni, trzonków i zarodników konidialnych. Strzępki grzybni posiadają liczne przegrody i tworzą chlamydospory – zgrubienia strzępek będące formą przetrwalnikową. Zarodniki są owalnego kształtu i powstają przez pączkowanie.
  10. Grzyb Chaetomium globosum (polska nazwa Czuprynek kulisty); pojawia się głównie na zawilgoconych elementach drewnianych i drewnopochodnych. Może rozwijać się także na murach i tynkach, powłokacha z farby, tapetach i boazerii. Przy dużej wilgotności prowadzi do szarego rozkładu elementów drewnianych (degradacji podlegają tkanki do głębokości ok. 1-2cm). Zewnętrznym objawem porażenia przez grzyb są oliwkowo-czarne naloty rozwijające się na powierzchni materiałów. Naloty te są zbudowane z płożącej się po powierzchni grzybni. Zarodniki kształtu kulistego (0,5-1,0µm) powstają wewnątrz czarnych otoczni formujących się pośród strzępek grzybni.

Szacowane jest że około 25% mieszkań jest skażonych alergenami i innymi metabolitami pochodzenia odgrzybowrgo. W Wielkiej Brytanii i krajach skandynawskich pomimo znacznie wyższych wilgotności skażenie występuje w 10% domów mieszkalnych. Straty spowodowane przez te grzyby zostały po raz pierwszy oszacowane w Holandii, w 1965 r. przez Eleonore H. Hueck van der Plas. Stwierdziła ona wówczas że około 2% materiałów ulega rozkładowi. W 1996 r. oszacowano, że straty w Polsce wyniosły 1084 mln zł. Obecnie uważa się że z tytułu niszczącej działalności grzybów w pomieszczeniach mieszkalnych zniszczenia mogą wynosić nawet wartość przekraczającą 5% PKB.

Wśród grzybów występujących w pomieszczeniach mieszkalnych i stanowiących jednocześnie zagrożenie dla organizmu ludzkiego należy wymienić: Aspergillus, Penicillium, Mucor, Rhizopus, Aureobasidium i Cladosporium. Grzyby te są zdolne do wytwarzania zarodników przez cały rok (oczywiście w sprzyjających warunkach) a ich liczba może przekraczać 1000 sztuk/m3. Liczba "zawieszonych" w powietrzu zarodników ujemnie wpływa na organizm ludzi zamieszkujących takie pomieszczenia m.in.: Aspergillus flavus i A. niger (aspergiloza płuc, zatok, rogówki, oczodołów, skóry, paznokci czy przewodu słuchowego zewnętrznego), Rhizopus sp. (mukormikoza płuc, zatok, uogólniona), drożdżaki z rodzaju Candida (kandydozy błon jamy ustnej, gardła, narządów płciowych, wyprzenia, rozsiana i układowa kandydoza), Mucor sp. (alergia dróg oddechowych), Acremonium (grzybica paznokci, skażenie rogówki), Penicillum notatum (alergie błon śluzowych oczu, jamie ustnej i nosowej).

Sytuacje w których wewnątrz budynków mieszkalnych rozwijają się grzyby pleśniowe są określane popularnym terminem "syndrom chorego budynku". Mieszkanie z niechcianymi lokatorami może stać się przyczyną ułomnośći organizmów w nim zamieszkujących. Do objawów opisanych powyżej należy dodać senność, zmęczenie i rozdrażnienie, kłopoty z koncentracją a także częste infekcje i zachorowania. Należy bezwzględnie likwidować miejsca i elementy zagrzybione w trosce o dobro własnego mieszkania, a przedewszystkim zdrowia osób w nim zamieszkujących.